ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਮੁੱਢ

ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਮੋੜਾ

 ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਲੰਘੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਏ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਮੋੜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਹੱਥ ਐਲਾਨ ’ਤੇ ਨਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਦੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਰਲੇਵਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦਲ ਬਦਲੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ‘ਆਪ’ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਆਪ’ ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਲੰਘੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਏ ਧਮਾਕਿਆਂ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ‘ਆਪ’ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਲਈ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹੋਏ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਰੰਗ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ‘ਆਪ’ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚਾਲੇ ਅਗਾਮੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅਗੇਤ ’ਚ ਹੀ ਬੰਗਾਲ ਵਾਂਗ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। 

        ਲੰਘੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਇਸ ਆਪਸੀ ਤਲਖ਼ੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਮਗਰੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ’ਤੇ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਹੈ।‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅੱਜ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਨੇ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਘੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੱਲੇ ਅੰਦੋਲਨ ’ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ 700 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੇਤਾ ਕਰਾਇਆ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ-ਭਾਜਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਮੌਕੇ ਹੋਈਆਂ ਬੇਅਦਬੀਆਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਵੀ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਧਮਾਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਡਰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਹੈ। 

       ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ’ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਘੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ’ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅਸਰ ਛੱਡੇਗਾ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ। ਅੱਜ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦਿਆਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਜੋਂ ਭਾਜਪਾ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਚੋਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭਾਜਪਾ ਅਜਿਹੇ ਹੱਥਕੰਡੇ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਜ ਆਏ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੂਬਾ ਹੈ। 

       ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ’ਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਡੀ ਜੀ ਪੀ ਤਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਆਈ ਐੱਸ ਆਈ ਦਾ ਹੱਥ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੌਖਲਾਹਟ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।   ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਵਨੀਤ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਵੀ ਅੱਜ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ’ਚ ਹਿੰਮਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਵੇ। ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਐੱਸ ਆਈ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼  ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਲੰਘੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਪੰਜ ਧਮਾਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 

        23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਖ਼ਾਨਪੁਰ ਫਾਟਕ ’ਤੇ, ਇੱਕ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦਫ਼ਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਤੇ 27 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ੰਭੂ ਫਾਟਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੰਘੇ ਕੱਲ੍ਹ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਭਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬੱਝਵੇਂ ਰੂਪ ’ਚ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਆਪ’ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਿਆਸੀ ਲੜਾਈ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ’ਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਘੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

      

             ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ..!          

      ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਬਈ ! ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲੀਏ ਰਾਘਵ ਦਾ ਰਾਗ। ਚੱਢਾ ਕੋਠੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਲੱਢਾ ਕੋਠੀ ਵਾਂਗੂ ਛਾਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਾ ‘ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ’ ਦਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਚੱਢਾ ਕੋਠੀ ਦਾ ਰਾਘਵੀ ਯੁੱਗ ਸੀ। ਤਸੀਹਾਪੁਰ ਦੀ ਲੱਢਾ ਕੋਠੀ ’ਚ, ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੋਈ ਟਾਵਾਂ ਹੀ ਝੱਲ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਵੇਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕੋਠੀ ਨੰਬਰ ਪੰਜਾਹ..ਜਿੱਥੇ ਯੁਵਰਾਜ ਰਾਘਵ ਸਿੰਘਾਸਣ ’ਤੇ ਬੈਠਦੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੇਤਾ ਜਣ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਫ਼ਰਿਆਦੀ ਬਣਦੇ। ਭਮੱਕੜ ਜਣੋ! ਹੁਣ ਚੱਢਾ ਕੋਠੀ ਦੀ ਕੁੱਤੇ-ਖਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲੀਏ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਜੇਬ ’ਚ ਰੱਬ ਸੀ, ਟੁੱਕ ’ਤੇ ਡੇਲੇ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੀ। ਕੋਠੀ ’ਚ ਗਾਣਾ ਵੱਜਿਆ, ‘ਅਰੇ ਦੀਵਾਨੋ, ਮੁਝੇ ਪਹਿਚਾਣੋ, ਮੈਂ ਹੂੰ ਕੌਣ..।’

        ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਰਨ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਹਾਸਾ। ਹਾਸੇ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸੰਦੀਪ ਪਾਠਕ ਦਾ ਬਣਿਐ। ਕੇਹਾ ਪਾਠਕ, ਆਇਆ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਸੀ, ਕੁੱਛੜ ’ਚ ਬੈਠਿਆਂ ਤੋਂ ਖ਼ਤਾ ਖਾ ਬੈਠਾ। ਰਾਘਵ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿੱਚੀਓਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆਈ ਸੀ। ਕਮਾਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਸੀ..‘ਯੇ ਦੋਸਤੀ ਹਮ ਨਹੀਂ ਤੋੜੇਂਗੇ।’ ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਰਵਿੰਦ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਸਨ।  ਖੁਰਪਾ ਤੇ ਮੁੰਡਾ, ਚੰਡੇ ਹੀ ਸੂਤ ਵਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਚੱਢਾਗਿਰੀ ਚੋਂ ਜਿਉਂ ਹੀ ਦਾਦਾਗਿਰੀ ਓਵਰ ਫਲੋਅ ਹੋਈ, ਰਾਘਵੀ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਚੋਂ ਫੁੱਲ ਕਿਰਨ ਲੱਗੇ..‘ਕਮਿਸ਼ਨਰ! ਏਸ ਇਲਾਕੇ ਮੇ ਏਕ ਹੀ ਆਦਮੀ ਪਾਵਰਫੁੱਲ ਹੈ..।’

       ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਡੰਗਰ ਸੀ, ਐਵੇਂ ਡੰਗਰ ਚਾਰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ ਲੰਡਨੋਂ ਪੜ੍ਹਿਐ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੇ ਅਹੁ ਗਿਆ। ਖ਼ੌਫ਼ ਦੇ ਝੰਬੇ ਮੰਤਰੀ ਸੰਤਰੀ ਇਹੋ ਆਖ ਛੱਡਦੇ..‘ਆਲ ਇਜ਼ ਵੈੱਲ’। ‘ਪਿਸ਼ੌਰੀ ਯਾਰ ਕਿਸ ਦੇ, ਭੱਤ ਖਾ ਕੇ ਖਿਸਕੇ।’ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਪਰਨੀਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ। ‘ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੇ, ਪੈ ਗਈ ਹਾਹਾਕਾਰ’। ਬਾਬਿਓ! ਮਤ ਭੁੱਲਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਣ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਨਾਲੇ ਵਾਹੁਣ ਵੀ। ਅਸਮਾਨੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ..‘ਬਿਗ ਬੌਸ ਚਾਹਤੇ ਹੈ..।’ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ ਲੰਡਨ ਵੱਲ ਪੱਤਰੇ ਵਾਚ ਗਏ।

       ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਹੇਕ ਲਾਈ,..‘ਨੀ ਤੂੰ ਟਿਕਟ ਕਰਾ ਲਈ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ..।’ ਕਸੂਰਵਾਰ ਰਾਘਵ ਨਹੀਂ, ਸਾਰਾ ਪੁਆੜਾ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਪਾਇਐ। ਲੰਡਨੋਂ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂ ਜਗੀਆਂ, ਫਿਰ ਭਾਜਪਾ ਐਨ ਨਿਰੀ ਦੁੱਧ ਧੋਤੀ ਦਿੱਖੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਲਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਚੇਤੇ ਹੋਊ, ‘ਕੋਈ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਜੋ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕੇ।’ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਮਗਰੋਂ ਰਾਘਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪਰਨੀਤੀ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਮੁਲੱਠੀ ਖੁਆਈ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੇ ਸਮੂਹ ਗਾਣ ਛੇੜਿਆ, ‘ਮਿਲੇ ਸੁਰ ਮੇਰਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ।’ ਪਾਠਕ ’ਚ ਸੁੱਚੇ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਰੂਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ‘ਭਾਜਪਾਈ, ਸਾਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਿਖਾਉਣ।’

         ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਢਾਰਸ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਨੇ, ‘ਆਦਮੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਹੈ, ਆਤਾ ਹੈ ਜਾਤਾ ਹੈ’। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਵਾਰ’ ਦੇ ਬਾਰੂ ਤਾਂਗੇ ਨੇ ਹੋਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜਾਂਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਈ ਓ..।’ ਰਾਘਵ ਚੱਢਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਠੜੀ ਚੁੱਕ, ਝੱਟ ਤਾਂਗੇ ’ਚ ਸਜ ਗਿਆ। ਬਾਰੂ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਆਨ ਕੀਤਾ, ‘ਚੱਲ ਉੱਡ ਜਾ ਰੇ ਪੰਛੀ, ਯੇ ਦੇਸ਼ ਹੂਆ ਬੇਗਾਨਾ..।’ ਰਾਘਵ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਵੱਜਿਆ, ਅੱਗਿਓ ਪਾਠਕ ਬੋਲੇ, ‘ਜਿੱਥੇ ਚੱਲੇਂਗਾ, ਚੱਲੂੰਗੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ, ਟਿਕਟਾਂ ਦੋ ਲੈ ਲਈ।’ ਚੱਢੇ ਨਾਲ ਤਾਂਗੇ ’ਚ ਪਾਠਕ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਆਏ। ਦਗੜ ਦਗੜ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ, ਬਾਰੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁਣਗੁਣਾਏ..‘ ਮੈਂ ਹੂੰ ਮਰਦ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ..।’

        ਬਿੱਟੂ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਭਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਐਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਪਿਐ। ‘ਰਾਘਵ ਦੀ ਕੈਟ ਵਾਕ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰਾਵਾਂਗੇ।’ ਉੱਧਰ ਬਾਰੂ ਨੇ ਤਾਂਗਾ ਐਨ ਟਰਾਈਡੈਂਟ ’ਤੇ ਗੇਟ ’ਤੇ ਠੱਲਿਐ, ਰਜਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਵੀ ਤਾਂਗੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਬਰਨਾਲੇ ਆਲੇ ਹੁੱਬਕੋ ਹੁੱਬਕੀ ਰੋਏ, ‘ਕੋਈ ਪੁੱਟ ਕੇ ਸਿਆਲ਼ੋਂ ਬੂਟਾ, ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਤਾਂਗਾ ਹਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰਡਰ ’ਤੇ ਸੀ, ਉਧਰੋਂ ਈਡੀ ਆਲੇ ਵਾਹੋਦਾਹੀ ਭੱਜੇ। ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਜਾਪੀ। ਜਲੰਧਰੋਂ ਗੱਡੀ ਫੜੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਚਾਲੇ ਪਾ’ਤੇ। ਸੰਤ ਸੀਚੇਵਾਲ ਨੇ ਮਨ ਸਮਝਾਇਆ, ‘ਅਬ ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਜੀਅ ਲੇਂਗੇ ਹਮ।’

      ਦਿੱਲੀਓਂ ਲਲਾਰੀ ਆਏ ਤਾਂ ‘ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ’ ਬਣਾਉਣ ਸੀ, ਮੁੜ ਚੱਲੇ ਤਾਂਗੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬਣ ਕੇ। ਭਾਜਪਾਈ ਅੱਗੇ ਤੇਲ ਚੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ‘ਆਜਾ ਮੇਰੇ ਬਾਲਮਾ ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੈ।’ ਬਾਰੂ ਦਾ ਤਾਂਗਾ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਾਠਕ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਭੱਜੀ ਭੱਜ ਕੇ ਆਣ ਬੈਠਾ, ਸਾਹਨੀ ਤੇ ਬੀਬੀ ਮਾਲੀਵਾਲ ਵੀ ਸਜ ਗਏ। ‘ਬਿੱਗ ਬੌਸ’ ਨੂੰ ਤਾਂਗਾ ਦੇਖ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਚੇਤੇ ਆਇਆ,‘ ਕੀੜੇ ਪੈਣਗੇ ਮਰੇਂਗੀ ਸੱਪ ਲੜਕੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣੀਏ। ਚਿੱਤ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ  ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਇੰਜ ਟੁੱਟ ਜਾਊਗਾ।

       ਬਾਰੂ ਨੇ ਭਾਜਪਾਈ ਦਫ਼ਤਰ ਕੋਲ ਤਾਂਗਾ ਠੱਲਿ੍ਹਆ। ਸਿਆਸੀ ਸਤਮਾਹੇ ਇੱਕੋ ਸੁਰ ਲੱਗੇ ਗਾਉਣ, ‘ਛੋਡ ਆਏ ਹਮ ਵੋਹ ਗਲੀਆਂ..।’ ਲਿੱਬੜੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਚੌਂਕ ਗਏ। ਬਾਰੂ ਦੇ ਕੰਨ ’ਚ ਫੂਕ ਮਾਰੀ। ਫਿਰ ਤਾਂਗਾ ਸਿੱਧਾ ਗੰਗਾ ਘਾਟ ’ਤੇ ਜਾ ਰੁਕਿਆ। ਗੰਗਾ ਘਾਟ ਦੇ ਗਠੜੀ ਘਰ ’ਚ ਹਯਾ ਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਠੜੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਸੱਤੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ’ਚ ਡੁਬਕੀ ਲਵਾਈ, ਰੱਬ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਿਆ। ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਸੁਰ ਲਾਈ, ‘ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ..।’ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕਚੀਚੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੈਲਖ਼ੋਰੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਸੀ। ਸਿਸੋਦੀਆ ਹੁਣ ਮਨੋ ਮਨੀ ਆਖਦਾ ਪਿਐ..‘ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਗਈ..।’

       ਤੁਫੈਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ ਫਰਮਾ ਰਿਹੈ, ‘ਜੈਸੀ ਕਰਨੀ ਵੈਸੀ ਭਰਨੀ, ਕੁਦਰਤ ਯੇ ਬਤਲਾਏ/ਕਾਂਟੇ ਬੋਨੇ ਵਾਲਾ ਜੱਗ ਮੇ, ਫੂਲ ਕਹਾਂ ਸੇ ਪਾਏ।’ ਰੱਬ ਦੀ ਐਸੀ ਕਰਨੀ, ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜੱਟ ਨਾਲ ਸੀਰੀ ਨੀ ਰਲਦਾ, ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਚੱਢਾ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਰਲੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਓਧਰ ਦੇਖੋ, ਬਾਰੂ ਦਾ ਤਾਂਗਾ ਮੁੜ ਭਾਜਪਾ ਦਫ਼ਤਰ ਆਣ ਪੁੱਜਿਐ। ਸਤਨਾਜੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਨੇ, ਭਗਵਾ ਰੰਗ ਕਿੰਨਾ ਜਚਿਐ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲੇ ਸ਼ਗਨ। ‘ਆਪ ਆਏ, ਬੰਗਾਲ ਆਇਆ’, ਜਿੱਤ ਦੇ ਚਾਅ ’ਚ ਰਾਘਵ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰ ਸਿਰ ਪਲੋਸਿਆ।  

       ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਹੁਣ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਹੀਂ ਬਾਰੂ ਨੇ ਤਾਂਗੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਐ, ‘ਦਲ ਬਦਲੂ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ’। ਵੈਦ ਮਰੀਜ਼ ਦਾਸ ਦੱਸਦਾ ਪਿਐ, ਵਪਾਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਕਾਹਦਾ ਕਸੂਰ ਜਿੱਥੋਂ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿਸੂ, ਪੱਲੜਾ ਉੱਧਰ ਹੀ ਝੁਕੂ। ‘ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਰੰਡੀ ਦੇ ਘਰ ਵੜਦਾ, ਮੈਂ ਮੱਚ ਗਈ ਤੰਦੂਰ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ।’ ਇੱਧਰ, ‘ਆਪ’ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਭਮੱਕੜਾਂ ਨੇ ਖਰੀ ਸੁਣਾਈ..‘ਸਭ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵਿਰਲਾਪ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।’ ਧੋਬੀ ਘਾਟ ਦਾ ਬੂਹਾ ਹਾਲੇ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨੀ ਕੀਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਆਲੇ ਬੋਲੇ, ‘ਇਹ ਸਭ ਗ਼ੱਦਾਰ ਨੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਿੱਠ ’ਚ ਛੁਰਾ ਮਾਰਿਐ।’ ਪੰਜਾਬੀ ਹੱਸ ਹੱਸ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ।

         ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਲੰਮੇ ਹੱਥ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਇਲਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸੰਦੀਪ ਪਾਠਕ ਕਿਹੜਾ ਮਿਲਖਾ ਸਿਓ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਰਾਘਵਾਂ-ਪਾਠਕਾਂ ਚੋਂ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਚੇਤੇ ਆਇਐ, ‘ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ ਯਾਰ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਸਾਲੀ।’ ਕਿਤੇ ਸਵੀਡਨ ਆਲੀ ਨੋਬੇਲ ਕਮੇਟੀ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਐਵਾਰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਦੇਖਣਾ ਭਾਰਤ ਆਲੇ ਕਿਵੇਂ ਛਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੀ ਸਲਾਹ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਜਿਊਣੇ ਮੌੜ ਦੀ ਰੂਹ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ‘ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਲੀਗ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦੇਖਣਾ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਦੇ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਖਿਡਾਰੀ।

       ਡਬਲ ਇੰਜਣ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਫਾਇਦੈ, ਕੋਈ ਗੁਪਤਾ ਤੇ ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਦੇਖੋ। ਡਬਲ ਇੰਜਣ ਹਕੂਮਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਈਡੀ ਤੇ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਨਾ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ। ‘ਰੱਬਾ ਵਿੱਚ ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਮੈਂ ਫੀਅਟ ਵਰਗੀ ਫਸਗੀ’। ਉੱਧਰ ਪਿਆਰੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ, ਆਏ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਧੋਬੀਘਾਟ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਰਾਜਘਾਟ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਬਾਪੂ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ’ਚੋਂ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਹੁਣ ਹੱਥ ਮਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ’ਚ ਨੇ।

       ਅਖੀਰ ’ਚ ਝਾੜੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਫ਼ਾਈ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਪੌਂਡ ਦੀ ਲਾਟਰੀ ਨਿਕਲੀ। ਸਫ਼ਾਈ ਸੇਵਕ ਨੇ ਬੰਗਲਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਖ਼ਰੀਦੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਮਕਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿਧਰੇ ਕਾਰ ’ਚ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬੱਠਲ ਤੇ ਝਾੜੂ ਰੱਖਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲਦਾ। ਕਿਸੇ ਸੱਜਣ ਨੇ ਝਾੜੂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਪੁੱਛਿਆ, ਇਹ ਕਿਉਂ? ‘ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਵਾਂ’, ਇਹ ਜੁਆਬ ਸਫਾਈ ਸੇਵਕ ਦਾ ਸੀ।

( 4 ਮਈ 2026)

ਕਣਕ ਦੀ ਚੁਕਾਈ

 ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਟਰੇਨਾਂ ਦੇਣ ’ਚ ਕੰਜੂਸੀ

  ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ  

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚਾਲੂ ਫ਼ਸਲੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ’ਚੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੌਲਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਚੀ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਲਈ 860 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 146 ਟਰੇਨਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੇ ਚਾਲੂ ਖ਼ਰੀਦ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਦਿਨ ਬਚੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਤਕੀਂ 122 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਆਈ ਕੁੱਲ 121.65 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ’ਚੋਂ 120.89 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਖ਼ਰੀਦੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

       ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਨ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਚਾਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ 22 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਵਾਸਤੇ ਟਰੇਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 146 ਟਰੇਨਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ’ਚੋਂ 4.25 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਤਹਿਤ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਟਰੇਨਾਂ ਮਿਲੀਆਂ; ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 18 ਤੋਂ 20 ਟਰੇਨਾਂ ਲੋਡ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ’ਚ 6.50 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਦਾ ਪਲਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

       ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30 ਟਰੇਨਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ’ਚੋਂ 3.30 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਪਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਇਹੋ ਸਿੱਧੀ ਚੁਕਾਈ 7.50 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਐਤਕੀਂ ਜਦੋਂ ਕਣਕ ਦੇ ਖ਼ਰੀਦ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਰਾਣੀ 38 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕਣਕ ਦਾ ਸਟਾਕ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਣਕ ਸਿਰਫ਼ 3 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੌਲ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਝੋਨੇ ਦੀ ਛੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 48 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਚੌਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਸੂਬੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਚੀ।

       ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਚੁਕਾਈ ਲਈ ਪੂਰੀਆਂ ਟਰੇਨਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ। ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵਿਤਕਰਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਵਧਣ ਦੇ ਅਸਾਰ ਹਨ।

 ਸਿਆਸੀ ਸੰਨ੍ਹ

‘ਆਪ’ ਦੇ ‘ਰੰਗ’’ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ‘ਭੰਗ’

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਮੋੜਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਸੱਤ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ‘ਆਪ’ ਲਈ ਹੁਣ ਭਵਿੱਖ ਕਿਸੇ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ‘ਆਪ’ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ’ਚ ਲੱਗੀ ਸਿਆਸੀ ਸੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪੰਜਾਬ ਬਣੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਦੂਰ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਿਆਸੀ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਤੋਂ ਅਗੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭਗਵਾ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੇਤੰਨ ਹਲਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਆਪ’ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਪਿੜ ’ਚ ਵਿਚਰਨ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ‘ਆਪ’ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮਗੋਸ਼ਾ ਰੱਖਣਾ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੈ।

         ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਵੁੱਕਤ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਹੁਣ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਹਲਕੇ ਉਸ ਕੜੀ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮੀ ਵਜੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ’ਚ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹੀ ਆਗੂ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਪਣੱਤ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਕਮੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਂਝ ਵਾਲੀ ਤੰਦ ਦੀ ਕਮੀ ‘ਆਪ’ ਆਗੂਆਂ ’ਚ ਰੜਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਿਸ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਕੇ ਨਿੱਤਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਜਣ ’ਚ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

        ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਅੱਜ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਜ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਮਗਰੋਂ ‘ਆਪ’ ਦਾ ਹੱਲਾ ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਵਧੇਗਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰੈਲੀਆਂ ’ਚ ਸਿਆਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਆਸਵੰਦ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ‘ਆਪ’ ਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਲੇਸ਼ ’ਚ ਉਲਝੀ ਹੈ। ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ‘ਆਪ’ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਹਾਲੇ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਹੀ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਜਨਾ’ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਫੋਕਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਚਲਾ ਕੇ ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ’ਚ ਭੰਗ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

       ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜੋ ਫੋਕਸ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ’ਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਊਰਜਾ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ’ਤੇ ਵੀ ਲੱਗੇਗੀ। ਸਿਆਸੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਘੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਮਿੱਤਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸੰਜੀਵ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬੰਗਾਲ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲ ਮਗਰੋਂ ਹੁਣ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਆਪ’ ’ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਲੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹੱਥ ’ਚ ਹੈ।

 ਟਰਾਲੀਦਾਨ, ਮਹਾਂ ਕਲਿਆਣ !

      ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਜ਼ੈਲਦਾਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਤ ਰੱਖੋ। ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ! ਕੋਈ ਗੀਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਭੁੱਲਦੈ। ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਓ, ‘ਟਰਾਲੀ ਬਣਾਓ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਓ।’ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਦੂਜਾ ਰੱਬ ਹੁੰਦੈ ਮੰਤਰੀ, ਫਲ਼ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਜਨਾਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ। ਰੱਬ ਦੇ ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ ਨੇ ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡਿਐ ‘ਦੇਸ਼ ਕਾ ਨੇਤਾ ਕੈਸਾ ਹੋ। ਪੰਜਾਬ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ, ਹਰਦੀਪ ਮੁੰਡੀਆਂ ਜੈਸਾ ਹੋ। ਮੁੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਪਿੰਡੋਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ। ਚਾਚੇ ਇਨਕਲਾਬ ਸਿਓਂ ਨੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਲਾਈ, ਕੈਬਨਿਟੀ ਚੁਬਾਰੇ ’ਚ ਮੁੰਡੀਆਂ ਜਾ ਬੈਠਾ। ‘ਕੀ ਖੱਟ ਲਿਆ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ਹੋਗੀ ਮਿੱਤਰਾ।’

       ਪੰਜਾਬ ਹੁਣ ‘ਟਰਾਲੀ ਯੁੱਗ’ ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹੈ ਪਰ ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਐ,‘ਨੱਚਾਂ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ’ਤੇ ਮੇਰੀ ਧਮਕ ਜਲੰਧਰ ਪੈਂਦੀ।’ ਯੰਗਮੈਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨੈਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੁੰਡੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਐ। ਚਿੱਕੜਦਾਸਾਂ ਨੇ ਮੁੰਡੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਲਿਬੇੜ ਦਿੱਤੀ। ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਮਲਕੀਤ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਆਪਣੇ ਗਰਾਈਂ ਮੁੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਟਰਾਲੀ ਦੀ ਭੇਟਾ ਮੰਗ ਕੇ ਭੁੱਲ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਮੁੰਡੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਐੱਸਟੀ ਤੋਂ ਇਉਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਈਨਿੰਗ ਆਲੀ ਟਰਾਲੀ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਦੇ ਖੱਡੇ ’ਚ ਡਿੱਗਦੀ ਐ। ਜ਼ੈਲਦਾਰਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਰੀ ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ ਧਿਆਇਆ, ‘ਵੀਰੇ ! ਗਾਲ੍ਹ ਨੀਂ ਕੱਢਣੀ..।’

       ਅੱਗਿਓਂ ਮੁੰਡੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਐ, ‘ਗੱਲ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰੀ ਤੂੰ ਜ਼ੈਲਦਾਰਾ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਕਨੌੜ ਝੱਲਣੀ।’ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਆਖਦੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਤਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਖਾਜ। ਭੀੜਾਂ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ ਅਮਲੀ ਨੂੰ ਮਾਲ, ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲ, ਉਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਕਦੇ ਨੀ ਭੁੱਲੇਗਾ। ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਦੀ ਵੱਖੀ ’ਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਐਸੀ ਹੁੱਝ ਮਾਰੀ, ਕੁਲਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਆ ਵੜਿਆ। ਅੱਗਿਓ ਮੁੰਡੀਆਂ ਨੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਲਿਆ। ‘ਜੋ ਰੰਨਾਂ ਤੋਂ ਵਰਜਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਚੋਵਣੇ ਨੇ।’ ਆਖ਼ਰ ਚੇਲਾਗਿਰੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੀਸਾ ਦੇ ਮੀਨਾਰ ਵਾਂਗੂ ਟੇਢਾ ਕਰਤਾ। ਉੱਪਰੋਂ ਰਣਜੀਤ ਮਣੀ ਨੇ ਹੇਕ ਲਾ’ਤੀ, ‘ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਵੈਰਨੈ..।’

        ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ‘ਗੁਰੂ ਦਕਸ਼ਣਾ’ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਟ ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪਾਕਿ ਤੰਦ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ ਕਿ ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ‘ਗੁਰੂ ਦਕਸ਼ਣਾ’ ’ਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟ ਕੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜ਼ੈਲਦਾਰੋ! ਅੰਗੂਠਾ ਨਾ ਸਹੀ, ਜੇ ਮੁੰਡੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਕਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੂੰ ਟਰਾਲੀ ਭੇਟ ਕਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਥੋਡਾ ਕਿਉਂ ਢਿੱਡ ਦੁੱਖਦੈ। ਥੋਡੀ ਟਰਾਲੀ ਨੇਕ ਕੰਮ ’ਚ ਲੇਖੇ ਲੱਗ ਗਈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੱਸੋ ਕੀ ਭਾਲਦੇ ਹੋ। ਟਰਾਲੀਦਾਨ, ਮਹਾਂ ਕਲਿਆਣ। ‘ਚੁੰਘੀ ਬੱਕਰੀ ਬਣਾ’ਤਾ ਡਾਕਾ, ਮਾੜੀ ਹੋਈ ਅਮਲੀ ਨਾਲ।’

        ਮੂੰਹ ’ਕੱਲਾ ਕੁਲਚੇ ਖਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤਾਹੀਂ ਜਾਖੜ, ਮਜੀਠੀਏ ਤੇ ਖਹਿਰੇ, ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਧੋਤੇ ਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪੈ ਨਿਕਲੇ। ਮੁੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਨੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਦਨਾਮ ਕਰ’ਤਾ। ਏਨਾ ਭਲਾ ਬੰਦਾ! ਬਈ ਬਲਿਹਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦੈ। ਲਹਿਰੀ ਆਲਾ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਆਖਦੈ, ‘ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈਏ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੀਏ..।’ ਮੁੰਡੀਆਂ ਬਾਈ ਕੋਰਾ ਲੱਠੇ ਵਰਗੈ, ਕੋਈ ਲੱਠਮਾਰ ਥੋੜੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪੁੰਜ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਔਹ ਗਿਆ। ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਬਿਨਾਂ ਗੱਲੋਂ ਹਿੰਡ ਫੜ ਬੈਠੇ। ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਆਖਦੈ, ‘ਮਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦੈ..।’ ਵੈਸੇ ਗੁਰੂ ਪਾਲਣੇ ਕਿਹੜਾ ਸੌਖੇ ਨੇ..। ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ’ਤੇ ਬੜ੍ਹਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਏਨਾ ਭਾਰੂ ਪਊ, ਮੁੰਡੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਚਿੱਤ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।

       ਅਜਨਾਲੇ ਆਲੇ ਕਾਮਰੇਡ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਗੂੰਜ ਪਈ, ‘ਦੌਲਤਾਂ ਤਾਂ ਜੱਗ ਤੇ ਬਥੇਰੀਆਂ, ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਪੱਤ ਜੀ..।’ ਨਾਲੇ ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਐ। ਕੁਲਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਵਗਾਹ ਮਾਰੇ ਸਾਢੇ ਛੇ ਲੱਖ। ਭਾਊ ਨੇ ਜ਼ੈਲਪੁਣਾ ਕੱਢ’ਤਾ। ਬਈ! ਸਾਥੀ ਨੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੀ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤੀ। ਐਨ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਅਖਾੜੇ ’ਚ ਗੌਣ ਵੱਜਿਆ, ‘ਝੋਨੇ ਦੀ ਟਰਾਲੀ ਸਿੱਟੀ ਮੰਡੀ ’ਚ ਸਵੇਰੇ, ਮੁੱਕਦੇ ਨਾ ਨੋਟ ਪਏ ਬੈਂਕਾਂ ’ਚ ਬਥੇਰੇ..।’ ਭਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ’ਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਟਰਾਲੀ ਵੀ ਬਣੀ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵੀਰ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੂੰ ਧਿਆ ਕਿਹਾ ਹੋਊ, ‘ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਟਰਾਲੀ ਦਿਓ,ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ।’        

        “ਦੁਬਿਧਾ ਮੇ ਦੋਨੋ ਗਏ, ਮਾਇਆ ਮਿਲੀ ਨਾ ਰਾਮ।’ ਖਿਡਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਅਨਾੜੀ ਨਿੱਕਲੇ। ਕਾਹਦੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਹੋ, ਇੱਕ ਟਰਾਲੀ ਨੀ ਗ਼ਾਇਬ ਕਰ ਸਕੇ। ਦਸੌਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦਸਵੰਧੀ ਆਖਦਾ ਪਿਐ, ‘ਨੇਤਾ ਮਰਦ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਕੀ ਮਜਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ।’ ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਸਤਜੁਗ ਆਏਗਾ, ਸਾਹਨੇਵਾਲ ’ਚ ‘ਗੁਰੂ ਦਕਸ਼ਣਾ’ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲਿਆਏਗਾ। ਟਰਾਲੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤੀ ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾਏਗਾ। ਫਿਰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਟਰਾਲੀ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਣਗੇ। ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੈ ਜਵਾਨ ਜੈ ਕਿਸਾਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਟਰਾਲੀਆਂ ਦੇ ਡਾਲੇ ’ਤੇ ‘ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਜਵਾਨ’ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਹ ਕੇ ਨਾਅਰੇ ਸਜਾਏ।

        ਵੀਰੋ! ਕਿਤੇ ਡਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਨਾ ਸਜਾ ਦੇਣਾ। ਡਾ.ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਲ੍ਹਾਟੀ ਆਖਦਾ ਪਿਐ,..ਕੈਸਾ ਲਗਾ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ। ਜ਼ੈਲਦਾਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਰਕ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣੋਗੇ। ਕੀ ਖੱਟਿਆ, ਗੰਗਾ ਗਏ ਫੁੱਲ ਮੋੜ ਕੇ। ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਸਨ, ਕਿਸਾਨ ਦਿੱਲੀਓਂ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੁੜੇ ਸੀ। ਟਰਾਲੀ ਨਾਲ ਟਰਾਲੀ ਜੋੜ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਘਨੌਰ ’ਚ ਸ਼ੰਕਰ ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰੇ ਟਰਾਲੀਆਂ ਗ਼ਾਇਬ, ਜਮੂਰੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਘਨੌਰ ਆਲੀ ਪੁਲੀਸ ਕਿਹੜਾ ਕੋਲੰਬਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਿੰਨੋਂ ਟਰਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਦਮ ਲਿਆ।

       ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਡਾਇਲਾਗ ਐ, ‘ਅੰਮੀ ਜਾਨ ਕਹਿਤੀ ਥੀ ਕੋਈ ਧੰਦਾ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।’ ਨਾਭੇ ਆਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖ਼ਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ। ਬੰਦੂਕਾਂ ਬੀਜਣ ਆਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾ ਕੇ ਟਰਾਲੀਆਂ ਬੀਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਾਭਾ ਚੋਂ ਟਰਾਲੀਆਂ ਦੇ ਭਰੂਣ ਮਿਲੇ। ਜਦੋਂ ਬਦਲਾਅ ਮੀਰਾਂ ਵਾਂਗੂ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦੈ, ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਹਾਲ ਹਾਰੇ ਜੁਆਰੀਏ ਵਰਗਾ ਕਰ ਜਾਂਦੈ। ਢਾਰਸ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ‘ਬੱਸ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਛੇੜ ਨਾ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ।

       ਜਦੋਂ ਸਤੌਜ ਆਲੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਿਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਜਲੰਧਰ ’ਚ ਕੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਚੇਲਾ, ਸਾਰੇ ਧੂਣੇ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਲਏ। ਤੱਤੇ ਤੱਤੇ ਚਿਮਟੇ ਲਾਏ। ‘ਆਪ’ ਆਲੇੇ ਲੋਕ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ‘ਬਿਪਤਾ ਸਪਤਾਹ’ ਚੱਲਦਾ ਜਾਪਦੈ। ਨਾਲੇ ਝਾੜੇ, ਨਾਲ ਝੰਬੇ। ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਜਦੋਂ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਜੂਹ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਅੱਗਿਓ ਕਿਸੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਚੋਂ ਗਾਣੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪਈ, ‘ਵੇ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹਾਸਾ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਨੀ ਸੱਜਣਾ।’ ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਨੇ, ਹਾਕਮ ਦੇ ਝਿੜਕੇ ਦਾ, ਮੀਂਹ ’ਚ ਤਿਲਕੇ ਦਾ, ਕਾਹਦਾ ਗਿਲਾ। ਨੇਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਧੇ ਵਾਂਗੂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ’ਚ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਤਾਹੀਂ ਦੁਲੱਤੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

        ਕੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਪਿੰਡ ’ਚ ਭੁਗਤ ਸਵਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਗਧੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦਾ,ਨਾਲੇ ਬੈਂਡ ਵਾਜੇ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ। ਗਧੇ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਵਾਇਆ। ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਧੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਰੱਖੀ, ਫਿਰ ਨੇਤਾ ਜੀ ਬੋਲੇ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ, ਦਾਸ ਦੀ ਏਨੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਏ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਜਾਓ, ‘ਕਾਬਾ ਕਿਸ ਮੂੰਹ ਸੇ ਜਾਓਗੇ ਗ਼ਾਲਿਬ, ਸ਼ਰਮ ਤੁਮਕੋ ਮਗਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ।”

(20 ਅਪਰੈਲ 2026)

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਜਲਾਸ 

ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਰੰਗ ’ਚ ਰੰਗਿਆ ਸਦਨ

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ :ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਦਨ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦੇ ਰੰਗ ’ਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ। ਸਦਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅੱਜ ਵਿਹਾਰ, ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇ ਵਜੋਂ ਬਦਲੇ-ਬਦਲੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਸਦਨ ’ਚ ‘ਜਾਗਤ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਤਿਕਾਰ (ਸੋਧ) ਬਿੱਲ, 2026’ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਮੌਕੇ ਸਪੀਕਰ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਨੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਬਿੱਲ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਜੋਂ ਸਦਨ ’ਚ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿਆਸੀ ਰੰਗ ਵੀ ਅੱਜ ਸਦਨ ’ਚ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਉੱਘੜਦੇ ਰਹੇ। ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕਾ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਹਿਸ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੇ। 

        ਸਦਨ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਗੈਲਰੀ ’ਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੰਤ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਬਹਿਸ ’ਚ ਗੁਰਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹੀ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਅੱਜ ਅਦਬ ਭਰੇ ਰੌਂਅ ’ਚ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਚੋਭਾਂ ਲਾਉਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ‘ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ’ ਦੀ ਤੁਕ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਓਟ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਦੀ ਵਧਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਲਿਆ। ਬਸਪਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅੱਜ ਸਦਨ ’ਚ ਅਦਬ ਵਜੋਂ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੇ।

       ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ‘ਫ਼ਖ਼ਰ-ਏ-ਕੌਮ’ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ’ਤੇ ਹੱਲੇ ਬੋਲੇ। ਵਿਧਾਇਕ ਰਾਣਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਲੈਕਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਮਸ਼ਵਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਗਏ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਨਕੋਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ। ਸਦਨ ’ਚੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕਾ ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।ਵਿਧਾਇਕ ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜੋ ਹਰ ਸੈਸ਼ਨ ’ਚ ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਬੇਅਦਬੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿੱਲ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਬਹਿਸ ’ਚ ਟਾਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਬੈਠੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅੱਜ ਸਦਨ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਜੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਠ ਉੱਠ ਕੇ ਸਦਨ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਸਦਨ ’ਚ ਨੋਕ ਝੋਕ, ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ, ਤੁਹਮਤਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਾਕਆਊਟ ਸਮੇਤ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਕੌਣ ਭਰੂ ਦਮ 

 ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਧਨੀ ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ..! 

 ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ  

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਲਿਖਦਾ, ‘ਮਾਰਦਾ ਦਮਾਮੇ ਜੱਟ ਮੇਲੇ ਆ ਗਿਆ।’ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਲੀ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰ ਗਈ, ਉਹ ਕਿਸ ਹੌਸਲੇ ਦਮਾਮੇ ਮਾਰਨ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਪੱਕੀ ਕਣਕ ’ਤੇ ਪਈ ਗੜ੍ਹੇਮਾਰੀ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਕਿਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਦਮਦਮੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਮ ਭਰੇ। ਐਤਕੀਂ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਲ਼ੀਆਂ ’ਤੇ ਮੀਂਹ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਤੱਕ 1.30 ਲੱਖ ਏਕੜ ਫ਼ਸਲ ਨੁਕਸਾਨੀ ਗਈ ਹੈ।ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮ ਅੱਜ ਬੁੱਝੀਆਂ ਪੈਲ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬੁਝੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇਖ ਕੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਏਗੀ ਕਿ ਝੱਖੜ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਝੁੱਲਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ’ਚ ਛੇ ਲੱਖ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਲੀ ਰੁੜ੍ਹ ਗਈ। ਕੋਈ ਢਾਰਸ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡੱਗਾ ਲਾ ਦੇਵੇ। ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਣਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਮੀਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

        ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ’ਚ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਮੁੜ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹਰੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰੀ ਨੌ ਦੇ ਸਕੇ ਭਰਾ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ੂਕਦੀ ਗੱਡੀ ਕੁੱਦ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਗਏ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਕਿਸ ਮਨ ਨਾਲ ਦਮਦਮੇ ਜਾਵੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਹਿਰੀ ਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਮਦਮਾ ਗਿਆ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਗਸੀਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਿਹਾੜਾ ਧੂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਜੀਦਪੁਰ ਭੋਮਾ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਦਿਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੰਗ ਹਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਸਾਖੀ ਦਿਹਾੜਾ ਸੀ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਛੋਟਾ ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦਸ ਸਾਲ ਵੀ ਇਸ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

       ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਟਾਂਡੀਆਂ ਦਾ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਾਲ 2022 ’ਚ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ।ਲੰਘੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਬਜਟ  ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਫ਼ਿਕਰ ਹੁਣ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨ ਦਮਦਮੇ ਦਮਾਮੇ ਮਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਮੰਗਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਦਮਾਮੇ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਕਮਾਲੂ ਦਾ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਮਦਮੇ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੌਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਹੀ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ।

       ਸਟੇਟ ਲੈਵਲ ਬੈਂਕਰਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਸੰਬਰ 2025 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਇਕੱਲੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ 1.01 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 65,310 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਕਰੀਬ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ  ਦੁੱਖ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ  ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦਾ ਰੌਂਅ ਦੇਖ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਰ ਹਾਲੇ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। 

 ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 

ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ 973 ਕਰੋੜ ਦੇ ਬਕਾਏ

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ 973 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕੱਢੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ’ਚੋਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇਲਟੀ ਦੇ ਬਕਾਏ ਮੰਗੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਜਲਦ ਨਿਬੇੜੇ ਲਈ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 301.02 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਡੈਮ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ’ਤੇ ਆਏ ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 672.42 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮੰਗੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਕਾਏ ਕਰੀਬ 973 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। 

         ਥੀਨ ਡੈਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 20 ਜਨਵਰੀ, 1979 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਵੱਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਧਾਰਾ 1 ਮੁਤਾਬਿਕ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੌਕੇ ਸਿੰਜਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਦਾ 10 ਫ਼ੀਸਦ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸੀ।ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ ਕੱਢੇ ਗਏ ਬਕਾਏ ਬਾਰੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਜੋਖੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਥੀਨ ਡੈਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ 300.13 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਕੱਢੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਅਦਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ’ਤੇ ਵਿਆਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

       ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ 5755.54 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚੋਂ ਸਿੰਜਾਈ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ’ਤੇ 656.13 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ 656.13 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਦਾ ਮੂਲ ਭੁਗਤਾਨ 65.61 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਕਾਏ ’ਤੇ ਵਿਆਜ 235.41 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਅਪਰੈਲ 2002 ਤੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਡੈਮ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 1979 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਧਾਰਾ 6 ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਨਹਿਰ ਕੱਢਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਰਾਜ ਦੀ ਲਾਗਤ ’ਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।

       ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਰਚ 2011 ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਥੀਨ ਡੈਮ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ 410.29 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। 6 ਫ਼ੀਸਦ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਗਤ ਵਾਧੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਰਕਮ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 777.58 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹਪੁਰਕੰਡੀ ਡੈਮ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ 105.16 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੁਣ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ ਕੁੱਲ 672.42 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੋਲ ਮਾਮਲਾ ਉਠਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤਰਫ਼ੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ।

 ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡ 

 ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ.. 

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਚਾਲੂ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27 ਦੌਰਾਨ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੇ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਛੋਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਤਰਫ਼ੋਂ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਢਿੱਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 1.30 ਲੱਖ ਏਕੜ ਕਣਕ ਦਾ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੜ੍ਹੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਕਣਕ ਦੇ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਛੋਟ ਮੰਗੀ ਹੈ।ਕੇਂਦਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਮਲੇ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 9 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਭਾਜਪਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ’ਚ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ/ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵਿਕਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

        ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ’ਚ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਜਲਦੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕਣਕ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੇਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਅੱਜ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉਠਾਈ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ 8 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮਾਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਫ਼ਸਲੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਉਠਾਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਹੁਣ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਛੋਟ ਮੰਗੀ ਹੈ।

      ਖੇਤੀ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੜ੍ਹੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਣਕ ਦੇ ਲਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਮੂਨਿਆਂ ’ਚ ਲਸਟਰ ਲਾਸ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਆਇਆ ਹੈ। ਪੱਤਰ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਣਕ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਸੂਬੇ ’ਚ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਸਲੀ ਝਾੜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸੱਟ ਵੱਜਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਡੀਆਂ ’ਚ ਖੱਜਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਦਾ ਦਾਣਾ ਵੀ ਸੁੰਗੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਟੁੱਟੇ ਵੀ ਹਨ।

                               ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ : ਖੁੱਡੀਆਂ

ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੇ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਰ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਤੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਫ਼ਸਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਨੀ। ਉਹ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਖ਼ਰੀਦ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ’ਚ ਛੋਟ ਦੇਵੇਗੀ। ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਛੋਟ ’ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ’ਚ ਭਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਾੜੇ ਹੋਏ ਸੁੰਨੇ 

 ਦੁੱਖ ਝੱਲਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ..! 

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਪੀਆਣਾ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਜੜੀ ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ’ਚ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾੜੇ ’ਚ ਸੁੰਨ ਪਸਰੀ ਹੈ। ਸੁੰਨਾ ਹੋਇਆ ਵਾੜਾ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੀਹੋ ਲਾ ਗਿਆ। 70 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਘਰੋਂ ਇੱਜੜ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਸੀ। ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਆਜੜੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਤੁਰਿਆ। ਡਰੇਨ ਦੇ ਪੁਲ ’ਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਬੇਜ਼ਬਾਨਾ ਦਾ ਕਚਰਾ ਬਣਾ ਗਈ। ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗੂ ਪਾਲੇ ਇੱਜੜ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੁੱਦਿਆ ਤਾਂ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਨੇ ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਨਾ ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਬਚਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਇੱਜੜ। ਦਿੱਲੀ-ਬਠਿੰਡਾ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ’ਤੇ 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੂਕਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਪਲਾਂ ’ਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਜਾੜ ਗਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਢੇਰ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਬੇਜ਼ਬਾਨਾ ਦੇ ਟੋਟੇ। ਕਰੀਬ 60 ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਨੇ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰਜਨ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ’ਚ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ।

        ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ 14 ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਆਜੜੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ 46 ਬੱਕਰੀਆਂ ਮਰੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਜੜੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਲੀਹੋ ਲਾਹ ਗਈ। ਇਕੱਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ 12 ਲੱਖ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਭਤੀਜਾ ਮਾਣਕ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਏਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਪਲੋਸ ਕੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਸੀ’। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਘਰ ਦਾ ਵਾੜਾ ਸੁੰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੰਨ੍ਹਿਓ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਲਟਾ ਹਰ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਪਸ਼ੂ 200 ਰੁਪਏ ਫ਼ੀਸ ਭਰਨੀ ਪਈ। ਪਤਲੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਬੱਕਰੀ ਤੇ ਮੇਮਣੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

       ਦੂਸਰੇ ਆਜੜੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਬਚ ਗਈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਇੱਜੜ ਨਾ ਬਚਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਬੱਕਰੀ ਬਚੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੇਔਲਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਆਜੜੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਭਤੀਜ ਲੱਖੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਇਆ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਦਮੇ ’ਚ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਵਾੜੇ ’ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸੰਸਾਰ ਸੀ। ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਚਾਰ ਲੱਖ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਜ਼ਾ ਉੱਤਰੂ, ਹੁਣ ਇਹੋ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਤੁਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ’ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਪੱਲਿਓ ਲੱਗ ਗਏ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਈ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜ੍ਹੀ। ਆਜੜੀ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲੀਏ।

       ਦੋਵੇਂ ਆਜੜੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਹਲਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਾਨਸਾ ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ ਆਏ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐੱਮ ਐੱਲ ਏ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਬੱਪੀਆਣਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗ਼ਰੀਬ ਆਜੜੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਔਖ ਦੀ ਘੜੀ ’ਚ ਬਾਂਹ ਫੜੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਪੱਲਿਓ 2100 ਰੁਪਏ ਆਜੜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਹਲਕਾ ਇੰਚਾਰਜ ਪ੍ਰੇਮ ਅਰੋੜਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾ ਕੇ ਗਿਆ।